ร่องรอยของวัฒนธรรมโบราณสมัยก่อนประวัติศาสตร์ที่พบ ได้แก่ โบราณวัตถุประเภทเครื่องมือเครื่องใช้ เครื่องประดับ และแหล่งศิลปกรรม ซึ่งอาจะเป็นภาพเขียสีหรือภาพแกะสลักรอยลงบนผาหินหรือผนังถ้ำ โบราณวัตถุสมัยแรก ๆ ที่พบส่วนมากเป็นเครื่องมือหินกะเทาะ สมัยต่อมาเมื่อรู้จักทำการเพาะปลูก เลี้ยงสัตว์ มีการพัฒนารูปแบบของเครื่องมือหินให้ใช้ประโยชน์ได้ตรงขึ้น และประณีตขึ้น ตลอดจนรู้จักประดิษฐ์เครื่องใช้อื่น ๆ ที่ต้องอาศัยเทคโนโลยีสูงขึ้น เช่น การทำเครื่องปั้นดินเผา การโลหะกรรม การทอผ้าและเครื่องประดับจากวัสดุต่าง ๆ โบราณวัตถุในช่วงนี้ที่พบจึงได้แก่ เครื่องมือหินขัด ภาชนะดินเผา เครื่องมือสำริด อุปกรณ์ปั่นด้ายทำด้วยดินเผา ตลอดจนเครื่องมือเหล็ก ครั้นเมื่อตั้งถิ่นฐานอยู่รวมกันหนาแน่นและพัฒนาถึงขั้นเป็นบ้านเป็นเมือง และขยายออกเป็นแคว้นเป็นรัฐ ก็ปรากฏหลักฐานชุมชนโบราณที่มีคูน้ำคันดินบ้อมรอบโบราณวัตถุ ศิลปวัตถุ และโบราณสถาน ซึ่งส่วนใหญ่เกี่ยวเนื่องกับศาสนา วัฒนธรรมโบราณช่วงหลังนี้มีรูปแบบที่เห็นเด่นชัดอยู่ 2 แบบด้วยกัน คือ วัฒนธรรมที่เรียกว่า ทวารวดี และวัฒนธรรมขอมหรือเขมรโบราณ